Trạng nguyên Vũ Công Duệ

Thứ sáu - 21/10/2016 01:46
khu den tho trang nguyen 1 khu den tho trang nguyen 1

Khi còn nhỏ, Vũ Công Duệ (1468-1522) có tên là Vũ Nghĩa Chi, người làng Trình Xá, xã Sơn Vi, trấn Sơn Tây (nay thuộc xã Vĩnh Lại, huyện Lâm Thao, tỉnh Phú Thọ).

Vũ Nghĩa Chi sinh ra trong một gia đình nông dân nghèo, cha mẹ đồng áng suốt ngày nhưng không đủ tiền nuôi con ăn học. Hàng ngày, cậu bé Chi vừa trông em vừa phải bếp núc để bố mẹ đi làm đồng. Gần nhà có một lớp học, Chi thường bế em sang đứng ngoài hiên nghe thầy đồ giảng bài. Thấy có một cậu bé hiếu học, thầy đồ nảy ra ý muốn thử tài cậu bé bằng cách nêu ra một câu hỏi khá hóc búa để cả lớp không ai giải được rồi nhân thể hỏi cậu bé đang bế em đứng lấp ló ngoài cửa: “Liệu con có giải được câu hỏi của ta không?”. Nghĩa Chi đáp: “Dạ, được ạ!”. Thầy đồ gật đầu: "Con thử nói xem nào". Nghĩa Chi trả lời trôi chảy, mạch lạc làm thầy đồ thán phục, học trò cả lớp đều trố mắt kinh ngạc. Sau một hồi chuyện trò, thầy đồ mới biết tên cậu bé là Vũ Nghĩa Chi, người nhà bên có hoàn cảnh nghèo khó không đủ tiền đi học. Thầy nói với Nghĩa Chi: “Cái tên Vũ Nghĩa Chi tuy là hay nhưng chưa xứng với tài năng của con, nay thầy đổi cho con thành Vũ Công Duệ (thông minh, tài chí), con có vừa ý không?". Nghĩa Chi đồng ý rồi vái tạ thầy bế em ra về

Đền thờ Trạng nguyện Vũ Duệ

Càng lớn, Vũ Công Duệ càng thông minh và nổi tiếng về óc sáng tạo, những giai thoại về ông đã được sử sách lưu truyền: Truyện kể rằng: Hồi còn nhỏ, cha mẹ Duệ đi làm đồng vắng, Duệ ở nhà trông em cùng với bọn trẻ con trong xóm, Duệ lấy đất sét nặn làm thân con voi, bắt hai con bướm gắn vào làm hai tai, gắn con đỉa phía trước làm vòi, lấy bốn con cua làm chân, thành ra voi đất mà vẫy được tai, co được vòi và đi lại được, ai trông cũng cho là ngỗ nghịch tinh quái. Một lần, có người đến đòi nợ hỏi: "Bố mẹ mày đâu?". Duệ đáp: "Bố tôi đi nhổ cây sống, trồng cây chết", Mẹ tôi đi bán gió, mua trăng". Người đòi nợ lấy làm lạ, không biết cha mẹ nó làm gì mà nó nói thế, căn vặn mãi thì nó chỉ cười không đáp bèn dỗ dành: "Mày mà nói thật, ta sẽ tha nợ cho nhà mày, không đòi nữa". Duệ lấy một cục đất dẻo, bảo chủ nợ in ngón tay vào làm tin, người kia cũng làm theo thử xem sao. Duệ bèn giải: "Cha tôi đi nhổ mạ cấy lúa, còn mẹ tôi đi bán quạt mua dầu về thắp đèn buổi tối". Người kia lấy làm kỳ lạ, lẳng lặng ra về. Hôm khác lại đến đòi nợ, Duệ đưa hòn đất có vết tay in lần trước ra nói: "Tay ông điểm chỉ vào đây rồi còn đòi gì nữa!". Người kia đứng ngẩn mặt ra, không biết nói sao rồi khuyên cha mẹ Duệ cho con đi học và giúp luôn món nợ ấy để lấy tiền đèn sách.

Thời đi học, Duệ học rất thông minh, các sách đông tây kim cổ chỉ đọc qua một lượt là thuộc. Trong Đại việt sử ký toàn thư có ghi: Vũ Công Duệ đỗ Trạng nguyên năm 22 tuổi khoa Canh Tuất, niên hiệu Hồng Đức thứ XXI đời Lê Thánh Tông (1490). Nhờ tính cương trực, Vũ Công Duệ được vua cất nhắc lên làm Đô Ngự Sử (là chức quan cao nhất trong Ngự Sử Đài thời nhà Lê - cơ quan có đặc quyền được hặc tấu tất cả mọi việc không đúng hoặc chưa tốt của các quan lại), được các quan trong triều kính nể. Làm quan đến chức Lại bộ Thượng thư kiêm Đông các Đại học sĩ nhập thị Kinh diên, được tặng Thiếu bảo, tước Trình Khê Hầu và được ban phong là Trinh ý công thần (năm 1520 đời vua Lê Chiêu Tông).

Ảnh: Cổng đền thờ Trạng nguyên Vũ Duệ

Khi nhà Mạc (Mạc Đăng Dung) cướp ngôi vua Lê, trong triều đình, ai không theo đều bị giết. Thấy Vũ Công Duệ tài giỏi, Mạc Đăng Dung sai người đến dụ về làm quan với mình, Vũ Công Duệ trung thành với Nhà Lê nhất định không theo Nhà Mạc, Ông biết thế nào cũng bị giết nên mũ áo chỉnh tề, đến lạy lăng mộ các vua Lê ở Lam Sơn rồi đeo ấn ngự sử nhảy xuống cửa bể Thần Phù (Thanh Hóa) tự trẫm ngày 16 tháng 8 năm Nhâm Ngọ (1522) sau 32 năm tận tuỵ “Trung quân, ái quốc”…

Sáu mươi năm sau, nhà Lê dưng lại được cơ nghiệp, vua Lê Trang Tông khôi phục được thành Thăng Long, sai đúc ấn ngự sử nhưng đúc mãi không thành, mới sai người xuống cửa bể Thần Phù lặn tìm quả ấn trước đây, thợ lặn xuống thấy Vũ Công Duệ vẫn còn nguyên mũ áo, cổ đeo túi ấn, ngồi xếp bằng tròn dưới đáy bể như người còn sống vội vã trở về tâu với vua, vua lấy làm lạ, chắc là tinh khí cương trực của Vũ Công Duệ kết lại, mới sai thần quan lập đàn cúng tế rồi sai người vớt xác Vũ Công Duệ lên, tổ chức khâm liệm trọng thể và đưa về quê làng Trình Xá an táng, lập đền thờ ngay trên mộ ông, xếp ông đứng đầu trong số 14 công thần tử tiết, phong Thượng Đẳng Phúc Thần. Các đời nhà Lê, nhà Nguyễn sau này đều xét công trạng và ban sắc phong biểu dương uy linh tử tiết của Trạng nguyên Vũ Công Duệ, tạc bia đá đặt tại Văn Miếu Quốc tử giám Hà Nội (Bia số 12).

Theo lời kể của các cụ cao niên, năm 1933, thấy vị trí đền thờ Trạng nguyên Vũ Công Duệ có nguy cơ bị sạt lở nên Tổng đốc trấn Sơn Tây tên là Vũ Hiển Văn đã di chuyển đền thờ ông vào giữa làng Trình Xá. Năm 1948, đền bị giặc Pháp đốt cháy. Mãi đến năm 1992, để tưởng nhớ công lao của Vũ Công Duệ, dân làng Trình Xá cùng con cháu hậu duệ họ Vũ ở xã Vĩnh Lại, huyện Lâm Thao đã trùng tu xây mới lại ngôi đền và thành lập Ban quản lý Đền để trông coi việc thờ cúng. Đền thờ Trạng nguyên Vũ Công Duệ được xây dựng giữa làng Trình Xá, cổng đền có ghi 3 chữ hán "Tiết Nghĩa Từ" và trong đền có tấm biển khắc 4 chữ "Vương Thất Huân Lao" đều do vua ban. Hàng năm, vào ngày 16 tháng 8 (âm lịch), Ban quan lý đền cùng anh em con cháu dòng họ Vũ và dân làng Trình Xá cùng nhân dân các xã Vĩnh Lại, Cao Xá mở Hội đền, mổ lợn, thổi sôi tế lễ và tổ chức các trò chơi dân gian như: rước kiệu, đấu vật, cờ tướng, chọi gà…

Trạng nguyên Vũ Công Duệ thực sự là tấm gương “Trung quân, ái quốc” sáng ngời để hậu thế noi theo.

          Vũ Quý Đông

             Đoan Hùng


 
Tổng số điểm của bài viết là: 5 trong 1 đánh giá
Xếp hạng: 5 - 1 phiếu bầu
Click để đánh giá bài viết

luyện thi cấp tốc tiếng anh, tin học a b c Quốc Gia luyện thi chứng chỉ anh văn vi tính a b c quốc gia | luyện thi chứng chỉ tiếng anh, tin học trình độ a b c quốc gia | ôn thi tiếng anh, tin học trình độ a b c | luyện thi cấp tốc chứng chỉ tiếng anh - vi tính a b c tại tphcm | luyện thi chứng chỉ tiếng anh b1 b2 c1 c2 | luyện thi anh văn b1 b2 c1 c2 khung tham chiếu châu âu